HISTORIA UPRAWY ROŚLIN GOSPODARSKICH
Kierownik działu, adiunkt muzealny - mgr Robert Sikorski

Dział Historii Uprawy Roślin Gospodarskich od momentu powołania w 1982 roku zajmuje się gromadzeniem, opracowywaniem i upowszechnianiem wiedzy o dziejach uprawy roli i hodowli roślin użytkowych na terenie Polski, a szczególnie jej północno-wschodnich rejonów. Poczynania wystawiennicze i edukacyjne działu koncentrują się na zagadnieniach związanych z uprawą roli i poszczególnych gatunków roślin, ich ochroną, pielęgnacją i wykorzystaniem, także w ujęciu historycznym.

Dział zbiera, opracowuje i przechowuje eksponaty i wszelkie świadectwa materialne dotyczące uprawy i hodowli roślin a ostatnimi laty także leśnictwa. Do końca 2010 roku zgromadzono w dziale 756 eksponatów i kilkaset przedmiotów i wydawnictw, druków stanowiących materiały wystawiennicze. Problematyka dotycząca uprawy roślin prezentowana jest na wystawie stałej działu pt. „Produkcja roślinna" zrealizowanej na podstawie scenariusza opracowanego przez prof. Janusza Kozakiewicza pracownika naukowego IUNG w Puławach. Znajduje się ona w pawilonach o powierzchni 200 m zlokalizowanych przy oficynie dworskiej i składa się ona z dwóch części. W pierwszej prezentowane są zagadnienia z zakresu gleboznawstwa i uprawy gleby, nawożenia i agroklimatu Polski północno-wschodniej. Druga część ekspozycji omawia podstawowe systemy uprawowe stosowane na przestrzeni dziejów oraz prezentuje poszczególne gatunki roślin użytkowych. Poruszone są tam różne zagadnienia z zakresu morfologii i fizjologii roślin uprawnych oraz ich pochodzenia. Ciekawym elementem wystawy jest małe korzenarium urządzone w baszcie ukazujące całe systemy korzeniowe niektórych roślin.

Dział Historii Uprawy Roślin organizuje także wystawy czasowe i konferencje o tematyce uprawowej i leśnej. Duże znaczenie w działalności wystawienniczej i edukacyjnej działu ma współpraca z krajowymi ośrodkami naukowymi, takimi jak: Wydziały Leśny oraz Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie, Wydział Inżynierii Środowiska Politechniki Białostockiej, Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu w Warszawie, Instytut Uprawy i Nawożenia w Puławach, Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie, oraz instytucjami kultury np. Ośrodkiem Kultury Leśnej w Gołuchowie, Muzeum Przyrody w Drozdowie. Ważną rolę zwłaszcza w upowszechnianiu aktualnej wiedzy rolniczej odgrywają kontakty z Wojewódzkim Podlaskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego w Szepietowie. W zakresie zagadnień związanych z ekologią i leśnictwem najważniejsza jest współpraca z Centrum Informacyjnym Lasów Państwowych działającym z ramienia Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych oraz z miejscowym Nadleśnictwem Rudka.

Mając na względzie wielką rolę edukacji społeczeństwa w dziedzinie ekologii, leśnictwa i szeroko rozumianego przyrodoznawstwa na początku 2000 r. Muzeum wspólnie z Nadleśnictwem Rudka zorganizowało na terenie muzealnym Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej „Zagroda Leśna". Zadaniem ośrodka jest propagowanie wiedzy o środowisku naturalnym i leśnictwie, podnoszenie świadomości i kultury ekologicznej w społeczeństwie, a szczególnie wśród dzieci i młodzieży szkolnej.

Oprócz realizacji typowo muzealnych działań Dział Historii Uprawy Roślin Gospodarskich ma pod swoją pieczą przyzagrodowe ogródki w skansenie i dba aby stanowiły one odpowiednią oprawę przyrodniczą dla zgromadzonych tam wiejskich zagród. W ogródkach skansenowskich uprawiane są tradycyjne dla wsi podlaskiej kwiaty, np.: malwy, nagietki, goździki, floksy, złote kule, liliowce „smolinosy", narcyzy, piwonie i wiele innych a także rośliny zielarskie i warzywa. Na niewielkich działkach wśród zabudowy skansenowskiej uprawia się popularne niegdyś, a dzisiaj odchodzące w zapomnienie rośliny: pasternak, bób, proso, len, berr oraz zboża i ziemniaki.

W scenerii tych upraw odbywają różne pokazy prac polowych i obrzędów w trakcie organizowanych w Muzeum imprez plenerowych, np. dożynek. Pod opieką działu znajduje się również zabytkowy XIX-wieczny park krajobrazowy o powierzchni 16 ha. Na jego terenie występuje około 100 gatunków drzew i krzewów w tym 19 pomników przyrody.